Unesco 2019 yılında ilan edilen ve her yıl 15 Nisan’da kutlanan Dünya Sanat Gününü tanımlarken Dünya Sanat Gününde öğrenilecek, paylaşılacak ve kutlanacak çok şey var cümlesini de kullanır. Günün anlamına yaraşır bir sergi vesilesiyle ben de öğrendiklerimi, hissettiklerimi ve izlenimlerimi paylaşmak; tüm sanatseverlerin Dünya Sanat Günü’nü bir yazıyla kutlamak istedim.
Siyah… Neler çağrıştırır size? Mutlak Siyah? Adnan Çoker’in siyahı peki? Siyahı kendine tuval edinen sanatçıyı; siyahın sunduğu sonsuzlukta geometrik şekiller, renk ve ışıkla kurduğu simetrinin büyülü, düşündüren, içine çeken ritmiyle; zamansız ve boyutlardan arındırılmış eserleriyle tanırız.
Türk soyut sanatının öncü isimlerinden, 1927 İstanbul/Süleymaniye’de doğan Adnan Çoker, “Ben memleketin ressamıyım.” der. Kullandığı geometrik şekillerde; Selçuklu, Osmanlı mimarisi ve Anadolu uygarlıklarından esinlendiği kubbe formlarını sıklıkla görmek mümkündür.
Adnan Çoker Kimdir?
1927’de İstanbul’da doğdu. 1951’de İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (Mimar Sinan Üniversitesi) Resim Bölümü, Zeki Kocamemi Atölyesi’nden lisans diploması aldı. 1955’te Avrupa sınavını kazanarak devlet bursuyla Paris’e gitti. 1956-1957 yıllarında André Lhote, 1957-1960 arasında da Henri Goetz Atölyelerinde resim çalışmalarına devam etti. 1960’ta İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi öğretim kadrosuna katıldı. 1963’te Altan Gürman, Sarkis, Devrim Erbil ve T. Tura ile “Mavi Grup”u kurdu. 1964’te Fransız devlet bursu ile ikinci kez Paris’e gitti. W. Hayter Atölyesi’nde gravür, Goetz Atölyesi’nde boya etüdlerini sürdürürken ‘Siyah Fon’lu Resimler’e başladı. 1965’te Avusturya bursuyla gittiği Salzburg Yaz Akademisi bünyesinde Emilio Vedova Atölyesi’nde soyut çalışmalar yaptı. 1966’da Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde Yüksek Resim Bölümü hocalığına atandı. Ardından 1969’da doçent ve 1969’da profesör unvanlarını aldı. 1977-1979 arasında İstanbul Resim ve Heykel Müzesi Müdürlüğü yaptı. 1983-1985 arasında Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü Başkanlığı görevini yürüttü. 1993 ve 1994’te Çamlıca Sanat Evi’nde özgün baskı çalıştı. 1994’te Sedat Simavi Vakfı Görsel Sanatlar Ödülü’nü reddetti. 2014’te İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi’nde özgün baskı çalışmaları yapan Çoker, çalışmalarını İstanbul’daki atölyesinde sürdürdü. Çoker, 2022 yılında vefat etti.
Fotoğraf: Pınar Öztürk
Mutlak Siyah sergisi, Adnan Çoker’in farklı dönemlerine ait eserlerini bir araya getirerek sanatçının düşünsel ve estetik arayışlarını izleyiciyle buluşturuyor. Geometrik düzen, mekânsal derinlik ve siyahın mutlaklığı üzerinden şekillenen eserler, sanatçının çağdaş Türk resmindeki öncü konumunu görünür kılan kapsamlı bir seçki sunuyor.
Ayrıca sergide Adnan Çoker’i Yahşi Baraz kadrajından fotoğraflarla da görmek, büyük hocayı bir nebze daha anlamaya, tanımaya açılan bir pencere gibi.
Adnan Çoker’in vefatının ikinci yıl dönümünde, sanatçıyı anmak için Oğuz Erten tarafından yayına hazırlanan, Mutlak Siyah: Adnan Çoker — Anılar ve Tanıklıklar isimli kitabı da bu yazımıza eklemek isterim:
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin efsanevi hocalarından biri olarak da tanınan Çoker’i dostlarının, öğrencilerinin, yetiştirdiği sanatçıların ve sanat dünyasından pek çok değerli ismin sanatçı hakkındaki görüşleri, anıları ve çok sayıda fotoğraf bu kitapta bir araya geliyor.
Erten’in yayına hazırladığı, editörlüğünü Özlem İnay Erten’in üstlendiği kitapta, Adnan Çoker için yazılarıyla katkıda bulunan isimler: Asuman Çoker, Yahşi Baraz, Bedri Baykam, İlona Baytar, Şükrü Bozluolcay, Gülşen Çalık Can, Rabia Çapa, Server Demirtaş, Sinan Demirtaş, İpek Aksüğür Duben, Oğuz Erten, Jale Nejdet Erzen, Adem Genç, Ahmet Kamil Gören, Zeynep İnankur, Özlem İnay Erten, Bahar Kocaman, Ahmet Öktem, Necmi Sönmez, Ömer Faruk Şerifoğlu, Yusuf Taktak, Süleyman Saim Tekcan, Seyhun Topuz.
Birçok sanatçıya, sanat insanına ve profesyonele dokunan; sanat tarihi araştırmalarına katılan ve hocalığın ötesine geçen bir eğitim anlayışını benimseyen Çoker’in ardından, onun Türk sanatına kattıklarını ve sanatının etkilerini ortaya koymak için hazırlanan bu kitap, sanatçıya saygı niteliği taşıyor.
Sanatçının ‘Mutlak Siyah’ sergisi 17 Mart-26 Nisan 2026 tarihleri arasında Çankaya Belediyesi Doğan Taşdelen Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde ziyaretçileriyle buluşmaya devam ediyor.
Kaynakça:
https://www.cankaya.bel.tr/haberler/mutlak-siyah-adnan-coker-resim-sergisi
