Sanal müzemiz 24 saat açıktır

BİRİKMİŞLİĞİN ÜZERİNE BİRİKTİRMEK

Bir araştırma fonunun arkasında görünen rakamlardan çok daha fazlası var: araştırmacıların yıllarını verdikleri çalışmalar, cevap aradıkları sorular, danışmanlarıyla yürüttükleri süreçler ve üretme çabaları… Müzecilik de biraz böyle; görünenin ardında, zaman içinde biriken büyük bir emeği taşıyor. Müze Kumbaram Araştırma Fonu’nun beşinci yılında bu birikimin bir parçasına yakından tanıklık etme fırsatı buldum. Bir MKAF yılını geride bırakırken, MKAF’ın bende bıraktığı bazı anları ve hisleri buraya not düşmekten mutluluk duyuyorum.

MKAF Koordinatörlüğü, “canını dişine takan”, “dişinden tırnağından artırarak” çabalayan, “gecesini gündüzüne katan”, “dirsek çürüten”, yoluna “baş koyan”, “kafa patlatan” gibi deyimleri oldukça karşılayan ülkenin aydın yüzleriyle incecik bir temasta bulunabileceğim, kendimi derinden iyi hissedebileceğim bir aralık oldu benim için. MKAF’a karşı ilk oluşan düşüncem, “yüksek lisans veya doktora yapıyorken denk gelmek çok güzel olurdu.” şeklindeydi. Şeffaf, etik, güvenilir, yenilikçi yapısı ve gizlilik ilkesine verdiği önemle, bilimsel araştırmacılar için “aranan kan bulunduğu” hissini uyandırmıştı bende. Üreten kişi için, emeğinin hak ettiği değer ile kendisine biçilen değer arasındaki fark zamanla ciddi bir motivasyon düşüklüğüne sebep olurken; desteğini esirgemeyerek emeğini yücelten kişi ve kurumlar için ise güçlü bir motivasyon kaynağı olabilir. MKAF bu anlamda, kendisine karşı iştahımı kabartmış, merakımı fazlasıyla cezbetmişti. İçinde bulunduğum süreçte şahit olduğum en kritik nokta, dışarıdan görünen yapının içeride de aynı ilkeler doğrultusunda işliyor olmasıydı. Dolayısıyla süreç, benim açımdan son derece tatmin edici tamamlandı.

Geçmiş dört yılın mirasını taşımak; işleyen noktaları geliştirmek, eksikleri tespit edip tamamlamak, bütün bunları yaparken de MKAF’ın sürdürülebilirliğini ve geleceğini düşünüyor olmak benim için ayrı bir deneyimdi. Kurumsal hafızayla tanışmak ve MKAF’ın kendi “dönüşümüne” tanıklık etmek ise bu deneyimin en kıymetli taraflarından biriydi. Bir bakıma, benden önce birikmiş olanın üzerine bir yıllık yeni bir birikim eklemekti yaptığım. Önceki yıllardan devralınan emeklerin üzerine eklenen yeni karşılaşmalar, yeni isimler ve yeni anılar…

MKAF’ın beşinci yılında; bir yılın takvimini oluşturmak, sürecin görünmeyen yüklerini üstlenmek, eş zamanlı olarak birçok kişi ile işin farklı aşamalarını yürütmek, araştırmacılara ulaşabilmek için ben de “elimi taşın altına koyarak” sürece son derece odaklanmıştım ve sonuna kadar da tadını çıkarma niyetindeydim. Süreç boyunca ilk defa deneyimlediğim tüm değerli ayrıntıları ise geleceğe taşımak üzere heybeme attım. Çünkü bazı deneyimler yaşandıkları anda tamamlanmıyor; birikiyor, birbirine ekleniyor ve zamanla başka bir anlam kazanıyor.

Sürecin başlarında, bir önceki yıl başvuru yapmış adaylar adına yaptığımız fidan bağış sertifikalarını ve hediye Müze Kartlarını kendilerine postalayarak hafta sonuna girmiştim. Pazartesi Sendromuna inanmıyorum, haliyle de yaşamıyorum. Genel olarak sabahlara karşı huysuz ve dirençliyim. Bir pazartesi sabahı telefonumda birikmiş mailler gözüme çarptı ve çoğu tanımadığım kişilerden iş için kullandığım e-posta adresine gelmişti. Her birine hızlıca göz attım ve kendimi gülümserken yakaladım. Kendilerine posta gönderdiğim adaylardan gelen son derece kibar ve içten teşekkür mailleriydi sabah sabah içimi ısıtan. Hâlbuki bir önceki sene, MKAF’a dâhil bile değildim. Benden önce emek vermiş ve hala emek vermeye devam eden onlarca kişinin eseriydi, yıllar içinde birikmiş bir emeğin bana ulaştığını hissettim. Bana, o sabahı gülümseyerek karşılatan herkese en içten teşekkürlerimi sunuyorum.

Sürecin devamında, farklı disiplinlerden alanında uzman kişilerden oluşan öneri havuzundan, kendi inisiyatifimle belirlediğim ve iletişime geçtiğim değerli seçici kurul üyelerimiz ile görüşmek, tanışmak, sürece dâhil oluşlarını koordine etmek ve onlarla bir araya gelmek benim için muhteşem bir deneyim ve heyecandı. Başvuru sürecinde, adayların sorularını yanıtlamak, doldurdukları anketlerden kimlere hangi noktalarda dokunulabileceğini görmek, yaşadıkları sorunlarda onlara yardımcı olmak ve her birinden gelen postaları tek tek kontrol etmek de ayrıca heyecanlıydı. Acaba yeterince araştırmacıya ulaşabildik mi, duyurularımız yeterince amacına ulaştı mı, kim kazanacak, MKAF kimlerle temasta bulunabilecek… Tüm adayların isimlerini ezbere bilmek, okullarını, bölümlerini ilgiyle incelemek, sanırım bu sürece duyduğum iştahı yeterince anlatıyordur. Sürecin en monoton hali bile beni tatmin ederken bir de hemen hemen yıl boyu süren yenilikler, istisnalar, değerlendirilmesi gereken, gözden geçirilmesi gereken detayların bolluğu heyecanımı sürekli diri tutmaya yetti. Koordinasyonun aslında her şey planlandığında değil, planın dışına çıkıldığında başladığını hatırladım.

Tüm kazananlar arasında ilk defa bu yıl, MKAF’ın desteklediği doktora tezini Prekarya İçinde Kadın Olmanın Akışkanlığı: Femmekarya adıyla kitap olarak yayımlayan Müjgan Şahin’in uluslararası bir dergide makalesini de yayımlaması, sürecimizi daha da renklendirdi ve MKAF’ta yaşanan ilklere şahit olmamı da sağladı. Tüm yılların kazanan ve yedek adayları, seçici kurul üyeleri ve emeği geçenlere Müjgan Şahin’in kitabını hediye ettik.

Seçici kurul üyelerinin tamamen bağımsız olarak belirlediği “Dönüşüm Kumbaram” temasını ve her yıl 12 Nisan olan başvuru başlangıç gününü duyurabilmek için, YÖK’e bağlı üniversitelerin yanı sıra sivil toplum kuruluşlarına, basın ajanslarına, bakanlıklara, belediyelere, kaymakamlıklara ve müzelere ulaşmaya çalıştık.

Başvurular başlamadan önce kendi içimizde bazı küçük tahminler yürüttük. Başvurular sürerken bir yandan da bunu takip etmek mini bir oyundu benim için. Her yeni başvuru geldiğinde yalnızca bir sayı artmıyordu, MKAF’ın ulaştığı yeni bir insanı da görüyordum.

Beş Yıllık Birikimin İzleriyle, Bir Yılın Ardından Rakamlar

Bütün bu duyguların ve emeğin yanında, geriye dönüp baktığımda elimizde yalnızca anılar değil, somut veriler de vardı. 12 Mart 2026’da “Dönüşüm Kumbaram” temasını duyurduk. 12 Nisan-12 Haziran tarihleri arasında toplamda 96 başvuru aldık. Bunların 53’ü başvuru geçerli  ydi. Geçersiz başvuruların tamamı, adayların başvuru sürecini tamamlamamış olması nedeniyle geçersiz sayıldı. 53 geçerli başvurunun 32’si yüksek lisans, 21’i ise doktora tez çalışmasıydı. Türkiye’de YÖK’e bağlı 202 üniversitenin 34’ünden başvuru aldık. Rakamların her biri, aslında bir emeğin, bir araştırmanın ve bir insanın izini taşıyor.

Seçici kurulun kendi oluşturduğu kriterler doğrultusunda, hibeye hak kazanan aday, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Batı Sanatı ve Çağdaş Sanatlar Bölümü öğrencisi Ebru Kalender oldu. Birinci yedek aday, İstanbul Üniversitesi, Müze Yönetimi Bölümünden Bilgesu Üçbaş; ikinci yedek ise, Bursa Teknik Üniversitesi, Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümünden Saliha Çelikcan Bilgin oldu.

31 Temmuz 2026’da Berat Törenine hibeye hak kazanan aday ve yedek adaylarımız ile birlikte danışman hocalarını davet ettik. Müze Kumbaram’ın beşinci yılı vesilesiyle davetli listemizi, tüm yılların kazanan ve yedek adayları ile seçici kurul üyeleri, MKAF’a ve Müze Kumbaram’a emek vermiş ve vermeye devam eden herkes ile genişlettik. Dolayısıyla tören öncesinde de yoğun bir hazırlık ve planlama içerisindeydik.

1 Ağustos tarihinde kazanan ve yedek adaylarımız ile birlikte Ankara Gezi Programımızı gerçekleştirdik. Gezimiz her sene olduğu gibi eğitime, bilime ve sanata verdiği önem ile yol göstericimiz Ata’mızın huzurunda başladı. Ardından rotamızı Ankara’nın kültürel mirasını yansıtan önemli duraklara çevirdik. Etnografya Müzesi ve Resim ve Heykel Müzesi ziyaretlerimizde, Atatürk heykelinin anlamını ve hikâyesini dinleyerek bu mirası daha yakından tanıma fırsatı bulduk. Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Erimtan Müzesi ve Cermodern sergileri ile programımızı zenginleştirdik. Çeşitli etkinlikleri ile deneyimimizi zenginleştiren Seda Göz ve Havva Alkış bizlere eşlik etti. Adaylarımızın unutulmaz anılar biriktirmesini ve kendilerini özel hissetmelerini amaçladık.

MKAF’a bu zamana kadar başvuruda bulunmuş ve emek vermiş herkes bu bütünün bir parçası. Sanırım bir kurumun hikâyesi de tam böyle oluşuyor: Birilerinin biriktirdiğinin üzerine bir başkasının biriktirmesiyle. Her geçen gün büyüdüğünü hissetmenin tadı bambaşka. Çünkü burada yalnızca başvurular, sayılar ve tarihler birikmiyor; ortak niyetler, emekler, karşılaşmalar ve hikâyeler de birikiyor.

 

 

Heybemde Birikenlerle Dönüşümüm

MKAF Koordinatörlüğünü üstlenmeden öncesinde; fikirlerimi, üretme biçimimi ve ilgimi çeken konuları uzun zamandır belirli bir çerçeve içinde tutuyordum. Müzecilik anlayışıyla yoğrulduğum bu yıl, bana biraz esnemeyi öğretti. Farklı alanlarda insanların ne ürettiğine, nasıl ürettiğine, bir fikrin nasıl başka bir fikre dönüştüğüne hem dışarıdan hem yakından bakmak; kendi düşüncelerimi de yeniden gözden geçirmeme vesile oldu. Fikirlerimden vazgeçmedim, aksine onlara biraz daha fazla alan açmayı öğrendim. Sanırım bu yıl, kendi dünyamın kapısını biraz daha aralık bırakmayı ve içeri başka bakışların girmesine izin vermeyi de öğrendiğim bir yıl oldu. Bu öğretileri bana kazandıran tüm Müze Kumbaram ekibine minnet duymaktayım.

Bu yılın sonunda, heybemde biriktirdiklerimle MKAF’ın hikâyesine küçük bir not düşmüş olmanın mutluluğunu taşıyorum. Sesimizi duyuran, emeğimizi görünür kılan; paylaşımları ve duyuruları ile bu çabayı destekleyen herkese teşekkürler.

 

Betül Vural